GERİ DÖN
Ders Öğretim Planı
| Dersin Kodu | Dersin Adı | Dersin Türü | Yıl | Yarıyıl | AKTS |
|---|---|---|---|---|---|
| ZFBYS4021 | Türkiye Toprakları | Seçmeli Ders Grubu | 4 | 7 | 3,00 |
Dersin Seviyesi
Lisans
Dersin Sunulduğu Dil
Türkçe
Dersin Amacı
Bu dersin amacı, öğrencilere toprak oluşum faktörlerini ve süreçlerini (pedogenez) öğretmek; uluslararası toprak sınıflama sistemlerini (WRB ve Soil Taxonomy) ve toprak profili tanımlama esaslarını kavratmak; Türkiye'nin iklim, jeoloji, topografya ve bitki örtüsü koşullarına bağlı olarak oluşmuş başlıca toprak gruplarını ve bunların coğrafi dağılımını tanıtmak; Türkiye'nin bölgesel toprak özelliklerini, sorunlu ve özel toprakları ile toprak kaynakları varlığını değerlendirebilme becerisi kazandırmak; ulusal toprak kaynaklarının sürdürülebilir kullanımı ve korunması bilincine sahip biyosistem mühendisi adayları yetiştirmektir.
Dersi Veren Öğretim Görevlisi Görevlileri
Prof. Dr. Şefik TÜFENKÇİ
Öğrenme Çıktıları
| 1 | Toprak oluşum faktörlerini (ana materyal, iklim, topografya, organizmalar, zaman) ve başlıca pedogenetik süreçleri açıklayabilme; toprak oluşumu ile çevresel koşullar arasındaki ilişkiyi kurabilme. |
| 2 | Toprak profilini, horizonları ve teşhis horizonlarını tanımlayabilme; toprak morfolojisini arazide tanıyabilme ve profil tanımlaması yapabilme. |
| 3 | Uluslararası toprak sınıflama sistemlerini (WRB ve Soil Taxonomy) açıklayabilme ve bir toprağı teşhis özelliklerine göre sınıflandırabilme; eski Türkiye sınıflamasıyla ilişkilendirebilme. |
| 4 | Türkiye'nin iklim, jeoloji ve topografya koşullarına bağlı başlıca toprak gruplarını ve bunların coğrafi bölgelere göre dağılımını açıklayabilme. |
| 5 | Türkiye'deki sorunlu ve özel toprakları (tuzlu-sodik, asit, sığ-taşlı, erozyonlu, organik, hidromorfik) tanıyabilme ve tarımsal kullanım açısından değerlendirebilme. |
| 6 | Türkiye'nin toprak kaynakları varlığını, arazi kullanım durumunu ve toprak kaynaklarına yönelik sorunları toprak veritabanları/haritaları yardımıyla değerlendirebilme ve sürdürülebilir kullanım açısından yorumlayabilme. |
Öğrenim Türü
Birinci Öğretim
Dersin Ön Koşulu Olan Dersler
Ders İçin Önerilen Diğer Hususlar
[Yok]
Dersin İçeriği
Pedoloji kavramı ve toprak oluşumu; toprak oluşum faktörleri (ana materyal, iklim, topografya, organizmalar, zaman); toprak oluşum süreçleri (ayrışma, humifikasyon, eluviyasyon-illuviyasyon, podzolleşme, kahverengileşme, kalsifikasyon, salinizasyon, gleyleşme); toprak profili, horizonlar ve teşhis horizonları; toprak morfolojisi ve profil tanımlama; toprak sınıflama sistemleri — Toprak Taksonomisi (Soil Taxonomy) ve Dünya Toprak Kaynakları Referans Tabanı (WRB); eski Türkiye toprak sınıflaması (büyük toprak grupları) ve güncel sistemlerle ilişkisi; Türkiye'nin toprak oluşumunu etkileyen koşullar (iklim kuşakları, jeolojik yapı, topografya); Türkiye'nin başlıca toprakları (kahverengi orman, kestane-kahverengi, kırmızı Akdeniz/terra rossa, vertisol, alüviyal, kolüviyal, regosol, rendzina, çernozyem benzeri, halomorfik ve hidromorfik topraklar); coğrafi bölgelere göre toprak dağılımı (Marmara, Ege, Akdeniz, İç Anadolu, Karadeniz, Doğu ve Güneydoğu Anadolu); sorunlu topraklar (tuzlu-sodik, asit, taşlı-sığ, erozyonlu, organik); Türkiye toprak kaynakları envanteri, arazi varlığı ve arazi kullanım durumu; toprak veritabanları ve haritalar; Türkiye toprak kaynaklarının sorunları ve sürdürülebilir kullanımı.
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
| Hafta | Teorik | Uygulama | Laboratuvar |
|---|---|---|---|
| 1 | Derse giriş ve pedoloji kavramı: dersin amacı, kapsamı ve değerlendirme; pedoloji ve toprak coğrafyası kavramları; toprağın doğal bir cisim olarak ele alınması; toprak oluşumunun bilimsel temeli; dersin Toprak Bilgisi, Toprak Kimyası ve Toprak Amenajmanı dersleriyle ilişkisi; Türkiye toprak çeşitliliğine genel bakış. | Türkiye'nin genel toprak haritası üzerinden başlıca toprak gruplarının coğrafi dağılımının gözlemsel olarak tanıtılması ve tartışılması. | |
| 2 | Toprak oluşum faktörleri: ana materyal (kayaç türleri ve ayrışma ürünleri); iklim (sıcaklık, yağış ve toprak oluşumuna etkisi); topografya/relief (eğim, bakı, drenaj); organizmalar (bitki örtüsü, fauna, insan); zaman (toprak yaşı, olgunlaşma); faktörlerin etkileşimi ve toprak oluşum denklemi (clorpt). | Farklı iklim/ana materyal/topografya kombinasyonları için beklenen toprak özelliklerinin tahmin edilmesi (vaka analizi). | |
| 3 | Toprak oluşum süreçleri: temel pedogenetik süreçler (ekleme, kayıp, taşınma, dönüşüm); ayrışma ve mineral oluşumu; humifikasyon ve organik madde birikimi; eluviyasyon-illuviyasyon (kil/karbonat/demir taşınması); özel süreçler (podzolleşme, kahverengileşme, kalsifikasyon, salinizasyon-sodifikasyon, gleyleşme, vertisolleşme). | Verilen profil tanımlarından baskın toprak oluşum sürecinin (örn. kalsifikasyon, illuviyasyon) belirlenmesi. | |
| 4 | Toprak profili ve horizonlar: toprak profili kavramı; ana horizonlar (O, A, E, B, C, R) ve geçiş horizonları; horizon alt sembolleri; teşhis horizonları ve özellikleri (mollic, ochric, argillic, cambic, calcic, salic vb.); toprak morfolojik özellikleri (renk-Munsell, strüktür, tekstür, konsistens, lekelenme). | Munsell renk kitabı kullanarak toprak renk tayini ve örnek bir profilin horizonlarının tanımlanması (laboratuvar/uygulama). | |
| 5 | Toprak sınıflama sistemleri (I) — Soil Taxonomy: sınıflamanın amacı ve ilkeleri; ABD Toprak Taksonomisi (Soil Taxonomy) hiyerarşisi (ordo, alt ordo, büyük grup, alt grup, familya, seri); 12 toprak ordosu ve ayırt edici özellikleri; toprak nem ve sıcaklık rejimleri. | Verilen teşhis horizonu ve rejim bilgileriyle örnek toprakların ordo düzeyinde sınıflandırılması. | |
| 6 | Toprak sınıflama sistemleri (II) — WRB ve Türkiye sınıflaması: Dünya Toprak Kaynakları Referans Tabanı (WRB) yapısı ve referans toprak grupları (RSG); niteleyiciler; WRB ile Soil Taxonomy karşılaştırması; eski Türkiye toprak sınıflaması (büyük toprak grupları — zonal/intrazonal/azonal) ve güncel sistemlerle ilişkilendirilmesi. | Aynı toprakların hem WRB hem eski Türkiye büyük toprak grubu sistemine göre adlandırılması ve karşılaştırılması. | |
| 7 | Türkiye'de toprak oluşumunu etkileyen koşullar: Türkiye'nin jeolojik yapısı ve ana materyal çeşitliliği; Türkiye'nin iklim kuşakları ve toprak oluşumuna etkisi; topografya, yükseklik ve bakının toprak dağılımına etkisi; doğal bitki örtüsü kuşakları; bu faktörlerin Türkiye'nin toprak çeşitliliğini nasıl belirlediği. | Türkiye'nin iklim ve jeoloji haritalarıyla toprak haritasının karşılaştırılarak ilişkilerin yorumlanması. | |
| 8 | Ara sınav (Vize): 1-7. haftalarda işlenen konuların (pedoloji, oluşum faktör/süreçleri, profil/horizonlar, Soil Taxonomy, WRB ve Türkiye sınıflaması, Türkiye'de oluşum koşulları) yazılı sınavla değerlendirilmesi. Ders: Sınav sonrası, Türkiye'nin başlıca topraklarına giriş — orman ve step toprakları. | Yazılı vize sınavı ve sınav sonrası, dönem ödevi (seçilen bir bölge/il için toprak coğrafyası ve kaynak değerlendirme raporu) konularının dağıtılması. | |
| 9 | Türkiye'nin başlıca toprakları (I) — orman ve nemli bölge toprakları: kahverengi orman toprakları ve podzolik topraklar; Karadeniz bölgesi asit kahverengi orman toprakları; kireçsiz kahverengi orman toprakları; bu toprakların oluşum koşulları, profil özellikleri, dağılımı ve tarımsal kullanımı. | Karadeniz bölgesi örnek toprak profillerinin özelliklerinin değerlendirilmesi ve tarımsal kullanım sınırlarının tartışılması. | |
| 10 | Türkiye'nin başlıca toprakları (II) — step ve kurak bölge toprakları: kestane ve kahverengi step toprakları; çernozyem benzeri topraklar; kireçli ve jipsli topraklar; İç ve Doğu Anadolu kurak bölge toprakları; bu toprakların oluşumu, verimlilik durumu ve tarımsal önemi. | İç Anadolu step toprakları için iklim-toprak-verimlilik ilişkisinin değerlendirilmesi ve tarımsal kullanım önerileri. | |
| 11 | Türkiye'nin başlıca toprakları (III) — Akdeniz, vertisol ve taşınmış topraklar: kırmızı Akdeniz toprakları (terra rossa) ve kırmızı-kahverengi Akdeniz toprakları; vertisoller (kara/killi şişen topraklar); alüviyal ve kolüviyal topraklar (ova ve taban arazileri); regosol, litosol ve rendzina; bu toprakların dağılımı ve tarımsal değeri. | Bir alüviyal ova ile bir terra rossa alanının toprak özellikleri ve tarımsal potansiyel açısından karşılaştırılması. | |
| 12 | Coğrafi bölgelere göre toprak dağılımı: Marmara, Ege, Akdeniz, İç Anadolu, Karadeniz, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinin baskın toprakları, toprak-iklim-arazi kullanım ilişkisi; bölgelerin tarımsal toprak potansiyeli ve başlıca toprak sorunları; bölgesel karşılaştırma. | Türkiye'nin yedi coğrafi bölgesi için baskın topraklar, potansiyel ve sorunları içeren karşılaştırmalı bir tablonun hazırlanması. | |
| 13 | Türkiye'nin sorunlu ve özel toprakları: tuzlu, sodik ve tuzlu-sodik topraklar (Konya, Iğdır, Harran örnekleri); asit topraklar (Karadeniz, çay alanları); sığ-taşlı ve erozyona uğramış topraklar; organik (turba) ve hidromorfik topraklar; bu toprakların yayılışı, tarımsal sınırlamaları ve yönetim ilkeleri (genel bakış). | Türkiye'de tuzlu/sodik veya asit toprak yaygınlığı olan bir bölge için sorun nedenlerinin ve tarımsal etkilerinin değerlendirilmesi (vaka). | |
| 14 | Türkiye toprak kaynakları envanteri ve değerlendirme: ulusal toprak/arazi varlığı verileri ve arazi kullanım kabiliyet sınıflarına göre dağılım; Türkiye toprak haritaları ve veritabanları (ulusal ve uluslararası); arazi kullanım durumu ve tarım arazisi varlığı; Türkiye toprak kaynaklarının başlıca sorunları (erozyon, amaç dışı kullanım, tuzlulaşma); sürdürülebilir kullanım ve koruma; dönem ödevi sunumları. | Öğrencilerin seçilen bir bölge/il için hazırladıkları toprak coğrafyası ve kaynak değerlendirme projelerinin sunulması ve değerlendirilmesi. | |
| 15 | Yarıyıl sonu sınavı (Final): Dönem boyunca işlenen tüm konuların (pedoloji ve toprak oluşumu, profil ve sınıflama sistemleri, Türkiye'de oluşum koşulları, Türkiye'nin başlıca toprakları, bölgesel toprak dağılımı, sorunlu/özel topraklar, toprak kaynakları envanteri ve değerlendirme) yazılı sınavla kapsamlı biçimde değerlendirilmesi. | Yazılı sınav. |
Ders Kitabı Malzemesi Önerilen Kaynaklar
İlgili Ziraat Fakültesi Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Bölümü ders notları ve fakülte yayınları.
Planlanan Öğrenme Aktiviteleri ve Metodları
Değerlendirme
| Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri | Adet | Değer |
|---|---|---|
| Ara Sınav | 1 | 100 |
| Toplam | 100 | |
| Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri | Adet | Değer |
| Final Sınavı | 1 | 100 |
| Toplam | 100 | |
| Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri | 40 | |
| Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri | 60 | |
Staj Durumu
İş Yükü Hesaplaması
| Etkinlikler | Sayısı | Süresi (saat) | Toplam İş Yükü (saat) |
|---|---|---|---|
| Ara Sınav | 1 | 1 | 1 |
| Final Sınavı | 1 | 1 | 1 |
| Derse Katılım | 14 | 2 | 28 |
| Bireysel Çalışma | 14 | 2 | 28 |
| Ara Sınav İçin Bireysel Çalışma | 1 | 5 | 5 |
| Final Sınavı içiin Bireysel Çalışma | 1 | 5 | 5 |
| Toplam İş Yükü (saat) | 68 | ||
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
| PÇ 1 | PÇ 2 | PÇ 3 | PÇ 4 | PÇ 5 | PÇ 6 | PÇ 7 | PÇ 8 | PÇ 9 | PÇ 10 | PÇ 11 | |
| ÖÇ 1 | 4 | 2 | 5 | 3 | 2 | 2 | 3 | 3 | 3 | 3 | 2 |
| ÖÇ 2 | 4 | 2 | 5 | 2 | 2 | 3 | 2 | 5 | 3 | 3 | 3 |
| ÖÇ 3 | 5 | 2 | 5 | 2 | 2 | 3 | 3 | 4 | 3 | 3 | 3 |
| ÖÇ 4 | 4 | 3 | 4 | 4 | 2 | 3 | 5 | 3 | 3 | 3 | 3 |
| ÖÇ 5 | 4 | 3 | 4 | 4 | 3 | 3 | 5 | 3 | 3 | 3 | 3 |
| ÖÇ 6 | 4 | 4 | 4 | 5 | 3 | 4 | 5 | 4 | 4 | 5 | 4 |
* Katkı Düzeyi : 1 Çok düşük 2 Düşük 3 Orta 4 Yüksek 5 Çok yüksek